بررسی حکم رجم (قسمت سوم)

ادعای نزول آیه ی رجم

در بخش دوم با بررسی نظریات رایج فرق اسلامی در مورد رجم، اجمالا با ادعایی مواجه شدیم که معتقد بود؛ «در سوره ی احزاب، آیه ای در مورد رجم وجود داشته که قرائتش منسوخ شده و حکمش باقی مانده است». این ادعا در طول چهارده قرن گذشته مورد توجه همه ی مجتهدان و مفسران شریعت محمدی(ص) بوده و گروه بزرگی از نحله های مختلف مذهبی و فقهی را به وجود چنین آیه ای قانع ساخته است. گرچه عدد کمتری را نیز به مخالفت با این ادعا واداشته است.
اهمیت این ادعا به این خاطر است که «نبودن حکم رجم در قرآن» می توانست جایگاه چنین حکمی را شدیدا متزلزل کند و راه انکار چنین مجازاتی را آسان سازد.
روشن است که یکی از مهمترین ادله ی احکام شریعت، قرآن است و اساسا هر حکم قرآنی، احتمال و امکان ماندگاری اش بسیار بیشتر از احکام ناشی از روایات غیر متواتره است. در حقیقت، ارزش و اعتبار «نقل قرآنی» بسیار بیشتر از ارزش و اعتبار «نقل روایی» است. بلکه «موافقت یا مخالفت با قرآن» ملاک و معیار تشخیص درستی یا نادرستی روایات است.
بنابراین، آشکار بود که کیفری به سنگینی رجم(با تصور رایج که به معنی سنگسار تا مرگ است) بدون پشتوانه ی قرآنی و به سادگی امکان پذیرش و رواج در جامعه ی اسلامی را پیدا نمی کرد و همین مساله زمینه ساز ادعای وجود آیه ی رجم شد.
اکنون لازم است که به این ادعا و مصادیق و لوازم آن بپردازیم تا یکی از مهمترین دلایل حکم رجم را نقد و بررسی کرده باشیم و نتایج آن را در ادامه ی بحث، مراعات کنیم.

متن یا متون ادعایی آیه

۱- رایج ترین متن مشترکی را که به عنوان آیه ای از آیات قرآن در سوره ی «احزاب» گزارش شده است، به نقل از متون مختلف شیعه و اهل سنت، اینگونه می توان یافت؛ «الشیخ والشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة=زن و مرد کهنسال را هرگاه زنا کردند رجم کنید حتما»( الخلاف – الشیخ الطوسی – ج ۵ – ص ۳۶۶٫ التبیان – الشیخ الطوسی – ج ۱ – ص ۱۳٫ فقه القرآن – القطب الراوندی – ج ۱ – ص ۲۰۴ – ۲۰۵٫ جامع المقاصد – المحقق الکرکی – ج ۱ – شرح ص ۲۷۱٫ تفسیر القمی – علی بن إبراهیم القمی – ج ۲ – ص ۹۵٫علل الشرائع – الشیخ الصدوق – ج ۲ – ص ۵۴۰٫ مستدرک الوسائل – المیرزا النوری – ج ۱۸ – ص ۳۹٫ بحار الأنوار – العلامة المجلسی – ج ۷۶ – ص ۳۴٫ التفسیر الأصفى – الفیض الکاشانی – ج ۲ – ص ۸۳۵ – ۸۳۶٫ جامع أحادیث الشیعة – السید البروجردی – ج ۲۵ – ص ۳۳۹٫ المجموع – محیى الدین النووی – ج ۲۰ – ص ۷ . المبسوط – السرخسی – ج ۹ – ص ۳۷٫ المغنی – عبد الله بن قدامه – ج ۱۰ – ص ۱۲۱٫ المحلى – ابن حزم – ج ۱۱ – ص ۲۳۵ . نیل الأوطار – الشوکانی – ج ۷ – ص ۲۵۴٫ فقه السنة – الشیخ سید سابق – ج ۲ – ص ۴۱۰ . اختلاف الحدیث – الإمام الشافعی – ص ۵۳۳٫ مسند احمد – الإمام احمد بن حنبل – ج ۵ – ص ۱۳۲٫ سنن الدارمی – عبد الله بن بهرام الدارمی – ج ۲ – ص ۱۷۹٫ سنن ابن ماجة – محمد بن یزید القزوینی – ج ۲ – ص ۸۵۳ – ۸۵۴٫ المستدرک – الحاکم النیسابوری – ج ۲ – ص ۴۱۵٫ السنن الکبرى – البیهقی – ج ۸ – ص ۲۱۱٫ شرح مسلم – النووی – ج ۱۱ – ص ۱۹۱٫ مجمع الزوائد – الهیثمی – ج ۶ – ص ۶٫ فتح الباری – ابن حجر – ج ۹ – ص ۵۸٫ عمدة القاری – العینی – ج ۱۳ – ص ۲۷۲٫ تحفة الأحوذی – المبارکفوری – ج ۴ – ص ۵۸۲٫ عون المعبود – العظیم آبادی – ج ۱۲ – ص ۶۴٫ مسند أبی داود الطیالسی – سلیمان بن داود الطیالسی – ص ۷۳٫ المصنف – ابن أبی شیبة الکوفی – ج ۶ – ص ۵۵۳٫ السنن الکبرى – النسائی – ج ۴ – ص ۲۷۰٫ صحیح ابن حبان – ابن حبان – ج ۱۰ – ص ۲۷۳٫ المعجم الکبیر – الطبرانی – ج ۲۴ – ص ۳۵۰٫ الاستذکار – ابن عبد البر – ج ۲ – ص ۱۸۷٫ کنز العمال – المتقی الهندی – ج ۵ – ص ۴۳۲٫ کشف الخفاء – العجلونی – ج ۲ – ص ۱۷٫ تفسیر الرازی – الرازی – ج ۳ – ص ۲۳۰٫ تفسیر القرطبی – القرطبی – ج ۵ – ص ۸۹٫ الدر المنثور – جلال الدین السیوطی – ج ۵ – ص ۱۷۹٫ و بسیاری از کتب دیگر علمای سنی و شیعه).
البته در بسیاری از متون یاد شده، تفاوت نقل نسبت به بقیه ی آیه کاملا آشکار است. یعنی گرچه متن قسمت اول آیه را مطابق گزارش (الشیخ والشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة) نقل کرده اند ولی برخی به همین مقدار اکتفا کرده و برخی با عبارات؛« فإنهما قضیا الشهوة» یا « فإنهما قضیا الشهوة جزاءا بما کسبا نکالا من الله والله عزیز حکیم» یا « فإنهما قضیا الشهوة نکالا من الله والله علیم حکیم» یا « نکالا من الله والله عزیز حکیم» یا « بما قضیا من اللذة» یا « نکالا من الله والله علیم حکیم» یا « نکالا من الله ورسوله» یا «فإنهما قد قضیا الشهوة» متن قسمت اول آیه را تکمیل کرده اند. برخی نیز تنها همان قسمت اول را به عنوان «کلّ آیه» آورده اند و از تکمیل آن هیچ سخنی گزارش نکرده اند.
پس ادعای وجود آیه ای با عنوان؛«الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة» به «ا شکال متفاوت» گزارش شده است.

۲- گونه ی دیگر آیه ی ادعایی با عنوان؛ «الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة» نقل شده است که آن هم با نقل های متفاوت؛ «فانهما قضیا الشهوة» یا «بما قضیا الشهوة» یا «فانهما قد قضیا الشهوة» و با جملات انتهایی گوناگون یا بدون جملات دیگر نقل شده است(من لا یحضره الفقیه – الشیخ الصدوق – ج ۴ – ص ۲۶٫ تهذیب الأحکام – الشیخ الطوسی – ج ۸ – ص ۱۹۵٫ وسائل الشیعة /الإسلامیة – الحر العاملی – ج ۱۵ – ص ۶۱۰٫ بحار الأنوار – العلامة المجلسی – ج ۷۶ – ص ۳۷٫ جامع أحادیث الشیعة – السید البروجردی – ج ۲۲ – ص ۳۸۶٫ تفسیر نور الثقلین – الشیخ الحویزی – ج ۳ – ص ۵۶۹٫ تقریرات الحدود والتعزیرات – تقریر بحث الگلپایگانی ، لمقدس – ج ۱ – ص ۱۰۱ – ۱۰۲٫ تفسیر المیزان – السید الطباطبائی – ج ۱۲ – ص ۱۱۳٫ تفسیر شبر – السید عبد الله شبر – ص ۱۴٫ المجموع – محیى الدین النووی – ج ۲۰ – ص ۷ – ۸٫ المحلى – ابن حزم – ج ۱۱ – ص ۲۳۷٫ سبل السلام – محمد بن اسماعیل الکحلانی – ج ۴ – ص ۸٫ فتح الباری – ابن حجر – ج ۱۲ – ص ۱۲۷ . صحیح ابن حبان – ابن حبان – ج ۱۰ – ص ۲۷۵٫ الاستذکار – ابن عبد البر – ج ۷ – ص ۴۸۷ – ۴۸۸٫ کنز العمال – المتقی الهندی – ج ۲ – ص ۵۷۹٫ کنز العمال – المتقی الهندی – ج ۵ – ص ۴۱۸٫ تفسیر الثعالبی – الثعالبی – ج ۲ – ص ۱۹۰٫ و …).

۳- گونه ی دیگر آیه ی ادعایی با عنوان «اذا زنی الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة» نقل شده است که با جملات گوناگون پیش گفته در انتهای آن و یا اضافه شدن نقل «نکالا من الله العزیز الحکیم» گزارش شده است (الکافی – الشیخ الکلینی – ج ۷ – ص ۱۷۷٫ وسائل الشیعة /الإسلامیة – الحر العاملی – ج ۱۸ – ص ۳۴۷٫ جامع أحادیث الشیعة – السید البروجردی – ج ۲۵ – ص ۳۳۶٫ مبانی تکملة المنهاج – السید الخوئی – ج ۱ – شرح ص ۱۹۵٫ در المنضود – السید الگلپایگانی – ج ۱ – ص ۲۸۳٫ المحلى – ابن حزم – ج ۱۱ – ص ۲۳۵٫ المصنف – عبد الرزاق الصنعانی – ج ۷ – ص ۳۳۰٫ السنن الکبرى – النسائی – ج ۴ – ص ۲۷۲٫ کشف الخفاء – العجلونی – ج ۲ – ص ۱۸٫ تفسیر السمرقندی – أبو اللیث السمرقندی – ج ۳ – ص ۷۳/نکالا من الله العزیز الحکیم/. نواسخ القرآن – ابن الجوزی – ص ۳۶٫ الإتقان فی علوم القرآن – السیوطی – ج ۲ – ص ۶۶).

۴- با نگاهی دوباره به «آیه ی ادعایی رجم» می توان نمایشگاهی از متون ادعایی را پیش روی محققان قرار داد تا معلوم گردد که این ادعا تا چه اندازه سست و بی پایه است.
تاسف انگیز است که جمع بسیار بزرگی از عالمان شیعه و اهل سنت برای این ادعا حسابی جداگانه و اعتباری بزرگ باز کرده و مبتنی بر آن به سره و ناسره کردن روایات مساله اقدام کرده اند.
این اعتبار در سخن برخی از فقهاء(خصوصا اهل سنت) به گونه ای است که اگر این آیه ی ادعایی وجود نمی داشت، شاید بنیان بحث رجم(از دید انان) بر تصوری سست و غیر قابل اعتماد قرار می گرفت و مطمئنا «اجماع عالمان اسلامی»(غیر از خوارج) شکل نمی گرفت.
بد نیست با هم سری به این نمایشگاه بزنیم و گوناگونی تصاویر ارائه شده از این آیه ی ادعایی را باهم ببینیم، تا در آینده ی بحث نیز با اطمینان بیشتر به نقد و بررسی آن بپردازیم.

تصاویر مختلف آیه ی ادعایی رجم؛

یکم) و الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة بما قضیا الشهوة (تهذیب الأحکام – الشیخ الطوسی – ج ۸ – ص ۱۹۵٫ جامع أحادیث الشیعة – السید البروجردی – ج ۲۲ – ص ۳۸۵ – ۳۸۶).

دوم) الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة بما قضیا من اللذة (الإتقان فی علوم القرآن – السیوطی – ج ۲ – ص ۲۵-۲۶ ).

سوم) الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة نکالا من الله و الله عزیز حکیم (ذکر أخبار إصبهان – الحافظ الأصبهانی – ج ۲ – ص ۳۲۸٫ السنن الکبرى – النسائی – ج ۴ – ص ۲۷۱ – ۲۷۲).

چهارم) الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة (تفسیر الثعلبی – الثعلبی – ج ۳ – ص ۲۷۳٫ المحلى – ابن حزم – ج ۱۱ – ص ۲۳۵ – ۲۳۷).

پنجم) الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة فإنهما قضیا الشهوة (من لا یحضره الفقیه – الشیخ الصدوق – ج ۴ – ص ۲۶٫ تفسیر نور الثقلین – الشیخ الحویزی – ج ۳ – ص ۵۶۹).

ششم) الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة فإنهما قد قضیا الشهوة (بحار الأنوار – العلامة المجلسی – ج ۷۶ – ص ۳۷).

هفتم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة (السنن الکبرى – النسائی – ج ۴ – ص ۲۷۳٫ اختلاف الحدیث – الإمام الشافعی – ص ۵۳۳).

هشتم) الشیخ والشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من الله و الله عزیز حکیم (صحیح ابن حبان – ابن حبان – ج ۱۰ – ص ۲۷۴ – ۲۸۱ السنن الکبرى – النسائی – ج ۴ – ص ۲۷۱ – ۲۷۲).

نهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من الله و الله علیم حکیم (تاریخ الیعقوبی – الیعقوبی – ج ۲ – ص ۱۶۰).

دهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة بما قضیا من اللذة (المعجم الکبیر – الطبرانی – ج ۲۵ – ص ۱۸۵٫ الآحاد والمثانی – الضحاک – ج ۶ – ص ۱۲۳٫ نیل الأوطار – الشوکانی – ج ۷ – ص ۲۵۴).

یازدهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة لما قضیا من اللذة (المجموع – محیى الدین النووی – ج ۲۰ – ص ۱۰).

دوازدهم) الشیخ والشیخة إذا زنیا فارجموهما بما قضیا من اللذة نکالا من الله و الله عزیز حکیم (إمتاع الأسماع – المقریزی – ج ۴ – ص ۲۸۴).

سیزدهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة فإنهما قد قضیا الشهوة (علل الشرائع – الشیخ الصدوق – ج ۲ – ص ۵۴۰٫ جامع أحادیث الشیعة – السید البروجردی – ج ۲۵ – ص ۳۳۹).

چهاردهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة فإنهما قضیا الشهوة (جامع أحادیث الشیعة – السید البروجردی – ج ۲۵ – ص ۳۳۶٫ التفسیر الأصفى – الفیض الکاشانی – ج ۲ – ص ۸۳۵ – ۸۳۶).

پانزدهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة فإنهما قضیا الشهوة جزاءا بما کسبا نکالا من الله و الله عزیز حکیم (التبیان – الشیخ الطوسی – ج ۱ – ص ۱۳٫ فقه القرآن – القطب الراوندی – ج ۱ – ص ۲۰۴ – ۲۰۵).

شانزدهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة فإنهما قضیا الشهوة نکالا من الله و الله علیم حکیم (تفسیر القمی – علی بن إبراهیم القمی – ج ۲ – ص ۹۵٫ بحار الأنوار – العلامة المجلسی – ج ۷۶ – ص ۳۴).

هفدهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من الله علیم حکیم (معجم الرجال والحدیث – محمد حیاة الأنصاری – ج ۱ – ص ۲).

هجدهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من الله (المحصول – الرازی – ج ۳ – ص ۳۲۲٫ عدة الأصول (ط.ق) – الشیخ الطوسی – ج ۳ – ص ۳۶٫ الخلاف – الشیخ الطوسی – ج ۵ – ص ۳۶۶).

نوزدهم) الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من الله و الله علیم حکیم (مسند احمد – الإمام احمد بن حنبل – ج ۵ – ص ۱۳۲٫ الإکمال فی أسماء الرجال – الخطیب التبریزی – ص ۱۲).

بیستم) و الشیخ والشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من الله تعالى (المنخول – الغزالی – ص ۳۹۲).

بیست و یکم) و الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من الله و رسوله (مسند أبی داود الطیالسی – سلیمان بن داود الطیالسی – ص ۷۳٫ الاحکام – الآمدی – ج ۳ – ص ۱۴۲).

بیست و دوم) و الشیخ و الشیخة إذا زنیا فارجموهما البتة (الطبقات الکبرى – محمد بن سعد – ج ۳ – ص ۳۳۴).

بیست و سوم) إذا زنیا الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة نکالا من الله، و الله عزیز حکیم (المصنف – عبد الرزاق الصنعانی – ج ۷ – ص ۳۲۹ – ۳۳۰).

بیست و چهارم) إذا زنى الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة نکالا من الله و الله عزیز حکیم (الإتقان فی علوم القرآن – السیوطی – ج ۲ – ص ۶۶٫ نواسخ القرآن – ابن الجوزی – ص ۳۶٫ المحلى – ابن حزم – ج ۱۱ – ص ۲۳۵).

بیست و پنجم) إذا زنى الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة (الفصول فی الأصول – الجصاص – ج ۲ – ص ۲۵۶).

بیست و ششم) إذا زنى الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة نکالا من الله العزیز الحکیم (تفسیر السمرقندی – أبو اللیث السمرقندی – ج ۳ – ص ۷۳).

بیست و هفتم) إذا زنى الشیخ و الشیخة فارجموهما البتة فإنهما قضیا الشهوة (الکافی – الشیخ الکلینی – ج ۷ – ص ۱۷۷٫ تهذیب الأحکام – الشیخ الطوسی – ج ۱۰ – ص ۳).

در گزارش متون ادعایی، بنا را بر گزارش تمامی متون نگذاشتم و شاید متون دیگری هم باشد که در این مقاله گزارش نشده باشد. به هرحال اگر فقط همین بیست و هفت تصویر مختلف را در خصوص «یک آیه» داشته باشیم، آیا با مبانی شناخته شده در «علوم قرآن» و «علم فقه و اصول فقه» می توان به «وجود آیه ی رجم» مطمئن شد و مبتنی بر آن حکم کیفری صادر کرده و به اجرا گذاشت؟!!
درست است که می توان برخی از صورت های ارائه شده را «وجه ناقص» و گزارش «بخشی از آیه» در مقابل گزارش «کل آیه»(صورت دیگر گزارش شده) دانست و می توان از کثرت تصاویر، کاست. ولی حتی اگر تصاویر متفاوت را به عدد «ده/۱۰» تقلیل دهیم، بازهم قابلیت استناد را نخواهند داشت!!
می توانیم خود را در صحنه ی جمع آوری نسخه های قرآن نوشته شده توسط کاتبان وحی حاضر فرض کنیم. اگر ما در جایگاه «نگارش نسخه ی مشترک» کاتبان وحی و عالمان اصحاب پیامبر(ص) قرار می داشتیم و برای یک آیه ی ادعایی، با چنین گوناگونی در نقل آن روبرو می شدیم، چه می کردیم؟!! چرا به هرادعایی تمکین کرده و به تحقیق پیرامون آن نمی پردازیم؟!! آیا صحنه های مختلف پیش آمده در زندگی مومنان و پیروان پیامبر خدا(ص) و ادعاهای نادرست بسیاری از مدعیان در بسیاری از موارد و واکنش پیامبر و عالمان اصحاب ایشان، نباید تجربه ی ما را به گونه ای رقم زند که هر ادعایی را بدون تحقیق و بررسی علمی، نپذیریم؟!! شریعت پاکی که هرگونه تردید در باره ی جرائم و کیفر های تعیین شده در شریعت را موجب قطعی برای «عدم تحقق کیفر» دانسته است، آیا اچازه می دهد که در مساله ی کیفر سنگینی به نام «سنگسار» کمترین تسامحی روا داشته شود؟!! آیا از اصل انطباق عنوان بر مصادیق گرفته تا دخالت و اشتراط قیود و شروط و تاثیر و عدم تاثیر توبه در اجرایی شدن یا نشدن حکم، مشمول عنوان کلی و پذیرفته شده ی شریعت محمدی(ص) برای «درءا حدود=منتفی شدن کیفر شرعی» نمی شود؟!!
وقتی جمع کثیری از فقهای اسلامی را در برابر این ادعای فوق العاده اختلافی (وجود آیه ی رجم در قرآن) نسبت به مساله ای بسیار کوچک از امور کیفری ولی دشوار از نظر فقهی(رجم)، دچار تسامحی عجیب می بینیم که برای اثبات یک مطلب ادعایی(که همه ی شواهد و قرائن بر علیه آن است)، این گونه راضی می شوند که همه ی ارکان شریعت را بهم ریخته و گویی تنها مسئولیت آنان «اثبات حکم سنگسار در قرآن» است و نه دفاع از هستی قرآن، تردید سر تا پای آدمی را می گیرد که در پس پرده ی این ادعا، چه انگیزه ای می تواند باشد که اینگونه بی قاعده و ناهنجار، به دیدگاه های شریعت پرداخته می شود و تا آنجا پیش می رود که به قیمت بی اعتبار جلوه دادن کل شریعت، می خواهد آیه ی رجم را اثبات کند!!
این مطلب پذیرفتنی است که امکان تحقیقات گسترده ی امروزین با ابزارهای جدید و آسان کننده ی کار تجقیق و پژوهش، در زمان اکثر قریب به اتفاق مدافعان آیه ی ادعایی رجم، نبوده است و نمی توان توقع اطلاع از همه ی نقل های متفاوت توسط فقیهان قرون گذشته را داشت. ولی کمترین تحقیق در این مورد، می توانست سستی این ادعا را نمایان کند و عالمان را متوجه سازد که این راهی پیمودنی نیست!! همان گونه که جمع بزرگی از پیشینیان که با همان امکانات اندک معاصران خود، تفقه می کردند، متوجه مطلب شده و گزارش های نسبتا جامعی از اختلافات و گوناگونی متن آیه ی ادعایی داده اند.
در هر حال، چند نکته را در این بخش از بحث، یادآوری می کنم؛

۱- گرچه اکثر عالمان و فقهای شیعه، با ادعای وجود آیه ی رجم محتاطانه برخورد کرده و در آن با تردید اظهار نظر کرده اند، ولی تردیدی نیست که برخی از فقیهان شیعه به وجود آن اعتماد کرده و مبتنی بر آن، برخی روایات مربوطه را نیز موافق قرآن ارزیابی کرده اند. البته گروه دیگری از فقیهان شیعه این ادعا را رد کرده و قبول وجود آیه ی ادعایی را مساوی با قبول «تحریف قرآن» دانسته اند.
بنا بر آنچه از رویکرد فقهای شیعه آشکار می شود، این مساله در فقه شیعه، اختلافی است و هیچ اجماع و اتفاق نظری در خصوص «وجود آیه ی رجم» پدید نیامده است.

۲- اکثریت فوق العاده ای از عالمان و فقیهان اهل سنت ادعای وجود آیه ی رجم را پذیرفته اند و هیچ تردیدی در صحت ابن ادعا را نپذیرفته اند. تنها گروه اندکی از عالمان و فقیهان اهل سنت، تردیدهایی در مورد قبول این ادعا کرده اند و یا از اعتماد به این ادعا به عنوان یک دلیل مستقل و معتبر برای اثبات حکم رجم، پروا کرده اند.

۳- نتیجه ی علمی رویکردهای اختلافی عالمان و فقیهان شریعت محمدی(ص) این خواهد بود که؛ «نمی توان به وجود آیه ای از قرآن در مورد حکم رجم، اطمینان یافت و با عدم اطمینان، نمی توان برای اثبات حکم رجم به چنین دلیل احتمالی، استناد کرد». پس می توان گفت:«هیچ آیه ای در قرآن وجود نداشته و ندارد که صراحتا به ثبوت حکم رجم در شریعت دلالت کند».

۴- می توان به مجموعه ی روایاتی که مشتمل بر آیه ی ادعایی هستند، به عنوان روایاتی از رسول خدا(ص) یا اصحاب ایشان(رضوان الله علیهم) نگاه کرد. البته اختلاف ۲۷ گانه ی تصاویر ارائه شده از آیه ی ادعایی، پرده از «تعارض آشکار روایات مربوطه» بر می دارد. حکم روایات متعارضه نیز در اصول فقه آمده است. این روایات به دو دلیل فاقد اعتبار ارزیابی می شوند؛

یکم) ادعای موجود در آن ها، با اتفاق مسلمین در «عدم تحریف قرآن»(چه با افزودن کلام غیر الاهی در آن یا با کاستن کلام الهی از آن) مخالف است.

دوم) برفرض که مشکل اول را نادیده بگیریم، هیچ متن مشترک و مورد اتفاقی در این روایات وجود ندارد تا بتوان آن را به عنوان «آیه ی رجم» پذیرفت.
اختلاف شدید متون ادعایی، این سخن قرآنی خدای رحمان را تاکید و تایید می کند که؛ «و لو کان من عند غیر الله، لوجدوا فیه اختلافا کثیرا=اگر قرآن از سوی غیر خدا بود، حتما در آن اختلاف و گوناگونی بسیاری می یافتند».

سوم) بخشی از اشکالات عدیده ای که به لحاظ «دلالت بر مقصود» در این آیات ادعایی وجود دارند را در ادامه ی بحث و پس از رسیدگی دلایل مدافعان، به امید خدا مطرح خواهم کرد. اشکالاتی که از سوی عالمان مختلف مورد توجه قرار گرفته و بررسی شده است.

۵- طرفداران این ادعا، به بحث «نسخ برخی آیات قرآنی» تمسک کرده اند و مدعی هستند که؛ نوع خاصی از نسخ، عبارت است از «حذف قرائت آیه و بقاء حکم آن» و مستند اصلی برای ثبوت چنین نسخی، همین آیه ی ادعایی رجم است!!
بنا بر این رویکرد، قرائت و متن نوشتاری آیه ی رجم، نسخ شده ولی حکم آن آیه که «رجم میانسالان و کهنسالان زناکار» است، باقی مانده است.

۶- لازم به یادآوری است که «نفی وجود آیه ی رجم» به تنهایی «منتفی شدن حکم رجم» را نتیجه نمی دهد. یعنی هنوز برای مدافعان حکم رجم، مستندات روایی و ادعای اجماع و اتفاق مسلمین، باقی مانده است که در صورت مصون ماندن آن ها از اشکالات و داشتن توان رد استدلال های مخالفین و توان اثبات حکم رجم، می توانند نظر مدافعان را پیروز گردانند.

۷- در بخش دیگر بحث، چگونگی استدلال های مدافعان «آیه ی رجم» و نقد آن را پی خواهم گرفت و بحث اجمالی در مورد «نسخ آیات قرآن» نیز پی گیری خواهد شد(ان شاء الله).