- شریعت عقلانی – احمد قابل - http://www.ghabel.net/shariat -

خلاصه ی از «شرح دعای مکارم الأخلاق» بخش (۱)

Posted By احمد قابل On آبان ۱۹, ۱۳۸۷ @ ۱۰:۴۷ ب.ظ In مقالات | 64 Comments

بسم الله الرحمن الرحیم.

«اللهمّ صلّ على محمّد و آله، و بَلِّغ بإیمانی أکمَلَ الإیمان وَ إجْعَل یقینی أفضل الیقین، وَ إنْتَهِ بنیَّتی إلى أحسن النّیّّات و بعَمَلی إلى أحسن الأعمال=خداوندا، درود فرست بر محمد و آل او، و ایمانم را برسان به کاملترین ایمان، و قرار ده باورم را به برترین باور، و پایان نیّت و آرزویم را بهترین نیت و آرزوها قرار ده، و پایان رفتارم را نیکوترین رفتارها قرار ده».

۱- «مکارم» جمع «مَکْرُمَة=کرامت» و «مکارم الأخلاق» به معنی «کرامت های اخلاقی» است یا جمع «مَکْرَمَة=کریمة» است که ترکیب «مکارم الأخلاق» به معنی «اخلاق کریمه» است. مفهوم هردو ترکیب، به سخن پارسی، معادل «خو های پسندیده» خواهد بود.

«اخلاق» نیز جمع «خُلُق» یا «خُلْق» است که مفهوم آن در زبان پارسی، معادل «خو» و در زبان عربی معادل «خصلت» است.

۲- برخی معتقدند که «خو و خصلت ها» (اخلاق) اموری «غریزی و طبیعی» اند و طبیعتا از محدوده ی اختیار آدمی، خارج خواهند بود. طبق این رویکرد، دعا برای تغییر حالات اخلاقی، نوعی درخواست از خدا برای ایجاد تحول در «ذات آدمی» است. این سخن با «اعتقاد به جبر مطلق» سازگار است و آدمی را فاقد اختیار می شمارد.

شریعت محمدی(ص) با این تصور، مخالف است و به پیروان خود هشدار می دهد که؛«آدمی می تواند با تمرین و تهذیب نفس، خوهای ناپسند را از صحنه ی رفتار خود، پاک کند و خوهای پسندیده را در زندگی خویش، اعمال کند». بنا بر این رویکرد، دعا برای تغییر حالات اخلاقی، درخواست یاری از خداوند است تا توان و همت لازم را برای ایجاد تغییرات مثبت به آدمی بدهد. در نهایت این آدمی است که باید با تلاش و کوشش جدی و بکارگیری توان و همت خود، خویشتن را از خوهای ناپسند، دور کرده و خوهای پسندیده را کسب کند.

از طرفی نیز «دعا» نوعی «یاد آوری» است و تکرار آن، نوعی «تلقین» است که تأثیر آن بر «عزم و اراده ی انسان» از نظر علمی، غیر قابل تردید است.

۳- شمارش مصادیق مختلف «اخلاق کریمه» در یک متن و ایجاد تقابل بین «فضایل و رذایل» از سوی فردی «مهذّب و پرهیزگار» که به اعتقاد شیعیان، پیشوا و «الگو» است و درک کاملتری از «کرامت های اخلاقی» دارد، فرصت کم نظیری را برای توجه به این بحث لازم و ضروری، فراهم کرده است. دعای «مکارم الأخلاق» از این نظر، یا بی نظیر است و یا کم نظیر. به لحاظ محتوا نیز یکی از آثار ماندگار و مؤثر و کاملا منطقی است و حقیقتا «پسندیده ها» را به آدمی، نشان می دهد.

مطمئنا یکی از «بهترین دعاها» همین دعا است و خواندن آن با توجه به ترجمه ی آن (برای کسانی که زبان مادری شان غیر از زبان عربی است) بسیار پسندیده است. البته هیچ زمان خاص یا شرایط خاصی برای خواندن این دعا، وجود ندارد و در همه وقت می توان از آن بهره مند شد.

۴- اولین فراز دعای «مکارم الأخلاق» به چهار مطلب کلی می پردازد؛ یکم) کمال ایمان. دوم) کمال باور و اعتقاد. سوم) کمال نیت و آرزو. چهارم) کمال رفتار. درخواست از خدای سبحان، برای یاری رساندن به آدمی، در جهت رسیدن به «کمال مطلق».

۵- «ایمان» مصدر باب افعال از مادّه ی «ا.م.ن» است و با کلماتی چون؛«امنیت، امانت، مؤمن، امان و …» از یک خانواده است. معنای آن نیز «ایجاد امنیت» است. خواه «اطمینان و امنیت درونی» باشد یا «امنیت بیرونی». البته در اصطلاح دین و شریعت، عمدتا به مفهوم «امنیت درونی» استعمال شده است و هدف از آن «رسیدن به اطمینان خاطر» است.

درخواست از «قادر مطلق» برای رساندن آدمی به مرحله ی «اطمینان کامل» اگر اجابت گردد و آدمی، توان لازم برای رسیدن به آن جایگاه را پیدا کند، یکی از موجبات اصلی رسیدن به «مکارم اخلاق» را فراهم می یابد.

۶- در مورد «یقین» بحث های زیادی مطرح است. برخی، آن را «امری اکثری و در دسترس» می دانند و گروهی، آن را «امری اقلی و دور از دسترس» می دانند که برای رسیدن به آن باید مقدمات گوناگونی را آماده کرد تا آن را در دسترس خود قرار دهیم.

«یقین=باور» ارزشی ذاتی دارد. یعنی؛ هیچ «احتمال مخالفی» را باقی نمی گذارد و تمامی آن ها را منتفی می سازد. جایگاه «یقین» از جایگاه «ایمان و اطمینان» بالاتر است و جایگاه «ایمان» از جایگاه «علم» بالاتر است.

 


Article printed from شریعت عقلانی – احمد قابل: http://www.ghabel.net/shariat

URL to article: http://www.ghabel.net/shariat/1387/08/19/561

مطالب مورد نظر متعلق به سایت شخصی احمد قابل بوده و برداشت و استفاده از این مطالب با ذکر منبع بلا مانع است