- شریعت عقلانی – احمد قابل - http://www.ghabel.net/shariat -

پاسخ به چند پرسش فقهی

Posted By احمد قابل On مهر ۱۷, ۱۳۸۷ @ ۱۲:۳۸ ب.ظ In مصاحبه، پرسش و پاسخ | 28 Comments

به نام خدا

پاسخ پرسش را با پرسش دادن، درست نیست، مگر آنکه حقیقتا درپی دانستن باشی. اگر در این متن، پرسش هایی را پرسیده ام و یا پس از آن مفاهیمی را بکار برده ام که در پی انکار است، نشانگر عدم آگاهی من از پاسخ مخالف با برداشت های ذهنی ام تا کنون است و نه چیزی دیگر. امیدوارم پزشکانی دیگر هم به میدان آیند و نسبت به برخی بیانات این پزشک مسلمان و معتقد ولی دگر اندیش، اظهار نظر کنند تا حقیقت برای من و همه ی مخاطبان، آشکار گردد. از دوست پرسشگر و همه ی مخاطبان گرامی، صمیمانه سپاسگزارم.

استاد و برادر بزرگوار جناب احمد قابل

سلام علیکم

آغاز ماه صیام را تبریک گفته، سلامتی و توفیق روزافزونتان را در خدمت به شریعت محمدی آرزومندم.

به عنوان پزشکی مسلمان پرسشی درباره روزه داری مدتی است ذهن مرا به خود مشغول داشته است:

۱- در وجوب روزه بر هر فرد مسلمان تقریبا شکی وجود ندارد (آیات مختلف به خصوص در سوره بقره).

۲-شکل و شیوه روزه داری نیز کمابیش مورد اتفاق اکثر مسلمین است: خودداری از خوردن و آشامیدن و سایر مبطلات از بام تا شام.

۳- در عین حال لاضرار از اصول فقه اسلامی است و بدین جهت به هنگام بیماری وظیفه روزه داری از فرد ساقط می شود (سوره بقره).

۴- بحث درباره تاثیر روزه داری بر ساز و کار بدن مفصل است. به طور خلاصه شواهدی دال بر تاثیرات مثبت احتمالی قطع خوراک بر وضعیت جسمانی وجود دارد. گو اینکه در نهایت روزه داری به نیت بندگی و طاعت است نه قصد رژیم لاغری!

۵- نیاشامیدن بنا به نظر رایج و تحقیقات موجود نه تنها تاثیر مثبتی بر سلامت جسمانی ندارد بلکه در صورت استمرار مضر به کارکرد کلیه ها و زمینه ساز تولید سنگهای کلیوی است. به طوریکه نوشیدن مسمتر علی الخصوص در فصل گرما توصیه ی موکد اکثر پزشکان است.

چند نکته باید مورد توجه قرار گیرد؛

یکم) استمرار نیاشامیدن درچه محدوده ای از زمان، مضر به کارکرد کلیه ها است؟ آیا نظر قطعی در این خصوص که مورد توافق پزشکان باشد، وجود دارد؟

دوم) آیا نوشیدن در زمان افطار تا سحر، در یک دوره ی زمانی حد اکثر سی روزه، و امساک در سایر ساعات روز، موجب ضرر قطعی برای سلامت انسان است؟ آیا محدوده ی زمانی مجاز برای آشامیدن، فرصتی کافی برای جبران نیازهای آدمی و تضمین سلامت او نیست؟

سوم) روزه، صرفنظر از انجام دستور خداوندی، تمرینی برای «ایجاد توان استقامت آدمی» در موارد اضطراری نیز هست. قرآن کریم از روزه به عنوان «صبر و استقامت» یاد کرده است(استعینوا بالصبر و الصلاة) و لزوم یاری گرفتن از آن را برای آدمیان، یادآوری کرده است.

در شرایطی چون؛ زلزله، دور ماندن از آبادی، قرار گرفتن در محاصره و … نیاز آدمی به «استقامت در برابر تشنگی و گرسنگی» کاملا آشکار می شود. برای «آمادگی» در برابر چنین مشکلاتی، معمولا احتیاج به تمرین و آمادگی است و اقدام به آن کاملا «منطقی و معقول» است و بی توجهی مطلق نسبت به آن «نامعقول» شمرده می شود. طبیعتا در تمرین و آمادگی، باید شرایطی مشابه شرایط اضطراری فراهم گردد و گرنه نمی توان نام آن را «تمرین و آمادگی» نهاد.

۶- موقعیت جغرافیایی جزیره العرب در نزدیکی استوا باعث می شود که طول روز (سوای فصل) در این منطقه کمابیش ثابت و حدود ۱۲ ساعت باقی بماند. حال آنکه در مناطق شمالی تر اختلاف طول روز بسته به فصل قابل توجه است: فی المثل در تورنتو طول روز (فجر تا مغرب) در ماههای تابستان به ۱۷ ساعت و ۴۵ دقیقه می رسد. این وضعیت در عرضهای شمالی تر به مراتب بارزتر است.

۱- در مناطقی چون «تورنتو یا سایر مناطق کانادا یا آلاسکا» یا «شمال اروپا» و یا «شمال آسیا» و حتی عرصه های میانی با طول و عرض جعرافیایی مشابه ایران، زمان های طولانی مشابهی برای روزه داران پدید می آید.

۲- در مناطق شمالی مثل تورنتو، طول زمان با توجه به سرد تر بودن هوا (نسبت به مناطق میانی و خصوصا استوایی) که مانع «تعریق» و از دست رفتن آب موجود در بدن انسان می شود، قابل تحمل است. اگر اعتراضی باشد باید از سوی مردم ساکن در مناطق میانی ( مثل ایران ) باشد که هم طول زمان را دارند و هم با دمای بیش از ۴۰ درجه ی سانتیگراد در تابستان ها مواجه اند.

۷- نیاشامیدن به مدتی چنین طولانی قطعا مضر به سلامت است، سوای آنکه در مواردی طاقت فرساست.

با این مقدمات چه استدلالی برای نیاشامیدن (با علم به زیان آن) به هنگام روزه داری دارید؟ آیا صرف علم به زیان روزه توجیه کافی برای تعطیل چنین واجبی در عرضهای شمالی است؟! یا به حکم تعبد باید زحمت و زیان نیاشامیدن ۱۷، ۱۸ ساعته را به جان خرید؟ آیا هیچ یک از فقهای شیعه (یا سنی) تا به حال حکمی بر تغییر شیوه روزه داری برای تطبیق با چنین شرایطی داده است؟

من با عبارت شما که؛ «قطعا مضر به سلامت است» نمی توانم موافقت کنم. چنین قطعیتی هنوز از سوی پزشکان گزارش نشده است. اگر اکثر کارشناسان پزشکی (صرفنظر از موافقت یا مخالفت با دستور شریعت و حب و بغض نسبت به آن) بر ضرر قطعی امساک از آشامیدن در مدت فرضی ۱۸ ساعت، توافق کنند، استفاده ی از مایعات در حد «رفع ضرر قطعی» برای کسانی که دچار اضطرار شده اند، واجب می شود و در بقیه ی موارد و مواقع روز، از آن باید امساک شود. این نکته مورد توافق گروهی از فقهای شیعه و سنی است.

گروه دیگری نیز مدعی اند که در چنین شرایطی، روزه بر افرادی که حقیقتا ناتوان از امساک اند و روزه برای آنان ضرر دارد، واجب نیست و باید در سایر اوقات سال، قضاء آن را بجا آورند.

لب فروبستن از طعام، لب گشادن جان تشنه است. پرسش بنده نیز نه از سر طغیان که به ضرورت نگاه عقلانی به شریعت است. والا:

گر نداری سرآنک از سر جان در گذری

چشم در نرگس مستانه‌ی جانانه مکن

جسمتان سلامت، جانتان آزاد و رمضانتان پربار

…..

تورونتو

 

سلامتی و سعادت و شادی و نشاط شما را از خدای رحمان خواستارم. رمضان شما هم مورد قبول حضرت دوست باد.

با احترام

احمد قابل


Article printed from شریعت عقلانی – احمد قابل: http://www.ghabel.net/shariat

URL to article: http://www.ghabel.net/shariat/1387/07/17/559

مطالب مورد نظر متعلق به سایت شخصی احمد قابل بوده و برداشت و استفاده از این مطالب با ذکر منبع بلا مانع است