- شریعت عقلانی – احمد قابل - http://www.ghabel.net/shariat -

زمان برگزاری نمازهای پنج گانه

Posted By احمد قابل On دی ۲, ۱۳۸۴ @ ۶:۰۶ ق.ظ In مصاحبه، پرسش و پاسخ | 10 Comments

به نام خدا

در پاسخ به پرسش های متعدد ، در مورد « اوقات نمازهای واجب یومیه » و رویکرد فقهای شیعه  ، به اطلاع می رسانم ؛

۱- بر اساس روایات معتبره ، جز در مواردی معدود ، پیامبر گرامی اسلام (ص) نمازهای پنج گانه را در پنج نوبت مجزا اقامه می کرد . ائمه ی هدی (ع) نیز به همین سنت رسول الله (ص)، عمل می کردند . هیچ روایت معتبر شیعی ، خلاف این مطلب را گزارش نکرده است . این شیوه ی برگزاری نماز ، تا پایان عصر حضور ائمه ی شیعه ، از سوی اصحاب آنان مراعات می شد .

۲- در برابر کسانی که جمع بین دو نماز « ظهر و عصر » یا « مغرب و عشاء » را مطلقا جایز نمی دانستند و قائل به بطلان نماز آنانی بودند که نمازهای یاد شده را باهم می خواندند ، روایات معتبره ای در متون روایی معتبر اهل سنت و از ائمه ی هدی (ع) نقل شده است که « جواز جمع بین نمازهای یاد شده » را یادآوری می کنند .
البته عمده ی این روایات ، مربوط به « نماز در سفر یا در روز جمعه » یا به هنگام « اضطرار » است ، ولی در متون روایی شیعه ، انواع مختلفی از روایات وجود دارند که فقهای شیعه ، مبتنی بر آن ها ، به « جواز مطلق » فتوی داده اند .
روایات معتبره ای وجود دارند که « پیامبر خدا (ص) این کار را انجام داده است » و در ادامه ، عبارت « من غیر علة » بکار رفته است . برداشت فقهای شیعه از این عبارت ، این بوده ایت که « بدون علت مشخص و اضطرار » این کار صورت پذیرفته است هرچند احتمال دارد که مقصود این باشد که « بدون بیماری » به این کار اقدام کرده است . اگر مقصود از « علة » در این عبارت « بیماری » باشد ، نمی توان از آن « جواز مطلق جمع بین نماز ها » را برداشت کرد . البته اگر مقصود « علت » به مفهوم « علت و معلول » باشد ( که ظاهرا برداشت رایج همین است ) می توان « جواز مطلق » را برداشت کرد . هرچند این برداشت ، با توجه به معنی و مفهوم حقیقی علت ، باطل است ، چرا که « هیچ کار حکیمان بدون علت نیست » . نهایتا می توان چنین برداشت کرد که « علت آشکاری از نوع اضطرار و بیماری و سفر ، وجود نداشته است »
دسته ای دیگر از روایات ، با عبارت « هردو وقت داخل شده است » صریحا در مورد وقت نماز های ظهر و عصر و یا مغرب و عشاء اظهار نظر کرده اند . این روایات نیز معتبره اند و فقهای شیعه بر اساس آن ها به « جواز مطلق » فتوی داده اند .

۳- به گمان من ، وجه جمع بین روایات یاد شده « عدم بطلان جمع بین نماز های یومیه » در شرایط اضطراری و در برخی حالات خاص ( شبه اضطراری ) است . مقصود از « حالت شبه اضطراری » شرایطی است که همچون ؛ خستگی روحی یا جسمی ، امکان عدم حضور قلب ، احتمال فوت وقت نماز ، احتمال از دست رفتن فرصت نسبت به امور مورد نیاز آدمی از نظر جسمی یا روحی و امثال این ها است . بنا بر این ، در شرایط عادی ، جمع بین نماز های یومیه مطلوب شریعت محمدی (ص) نیست و اصطلاحا « مکروه » است و اگر نشانگر « استخفاف نماز » باشد ، جایز نیست

۴- تردیدی در « استحباب مؤکد خواندن نماز های پنجگانه در پنج وقت » بین فقهای شیعه وجود ندارد . اگر این کار عملی نمی شود ، ناشی از توهماتی است که برای آنان و پیروان ایشان پدید آمده است که اساسا هیچ ریشه ی علمی و فقهی ندارد بلکه مربوط به گرایش های فرهنگی اجتماعی است البته در پدید آمدن فرهنگ یاد شده ، فقهای شیعه نیز نقش داشته و دارند .

۵- تاریخ دقیق شروع این رویکرد اجتماعی ، خصوصا در نمازهای جماعت شیعه ( که هیچ دلیل قانع کننده ای جز « تفرقه » بین شیعه و سنی و تمایز آشکار آنان در مقام عمل ، نداشته و ندارد ) روشن نیست ولی دلایل اطمینان آوری وجود دارد که این رویکرد ، در عصر حضور ائمه ی هدی (ع) بین شیعیان رواج نداشته و بعد ها پدیدار شده است .

۶- در بین علمای معاصر شیعه ، افرادی بوده اند که نمازهای یاد شده را همچون علمای اهل سنت ، در پنج وقت اقامه کرده اند . مثلا در مسجد امام حسن عسکری (ع) در قم ، تا همین سال های اخیر ، مرحوم « فیض » به این روش اقامه ی جماعت می کرد و مورد احترام و استقبال مردم هم قرار گرفته بود .
بهانه جویی هایی که در مورد « عدم استقبال مردم و احساس مزاحمت » دیده می شود ، با رویکرد سایر مسلمانان در مجامع اهل سنت ( که اکثریت ۹۰ در صدی مسلمانان را تشکیل می دهند ) و استقبال آنان ، نقض می شود .

۷- با توجه به انگیزه ی سیاسی « تفرقه » و حرمت اکیده ی آن ( به نص قرآن ) و وجوب و لزوم « وحدت » بر اساس آیه ی کریمه ی « و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا » ، اقامه ی جماعت به شیوه ای که اهل سنت به آن می پردازند ، عقلا لازم است .
اما در مورد نماز های فردی ، بدون آنکه به رویکرد « تحریم و بطلان باهم خواندن نماز » دچار شویم ، ضرورت دارد که همه ی ما نمازهای فردی خود را نیز در پنج وقت اقامه کنیم تا اندک اندک به وضعیت طبیعی آن ( که در عصر حضور ائمه ی هدی (ع) دیده می شد ) برگردیم .

با آرزوی توفیق و سلامت و سعادت و سرور برای همه .

احمد قابل …………………  ۱  آذر ۱۳۸۴ ………………… مشهد


Article printed from شریعت عقلانی – احمد قابل: http://www.ghabel.net/shariat

URL to article: http://www.ghabel.net/shariat/1384/10/02/465

مطالب مورد نظر متعلق به سایت شخصی احمد قابل بوده و برداشت و استفاده از این مطالب با ذکر منبع بلا مانع است