زمان برگزاری نمازهای پنج گانه

به نام خدا

در پاسخ به پرسش های متعدد ، در مورد « اوقات نمازهای واجب یومیه » و رویکرد فقهای شیعه  ، به اطلاع می رسانم ؛

۱- بر اساس روایات معتبره ، جز در مواردی معدود ، پیامبر گرامی اسلام (ص) نمازهای پنج گانه را در پنج نوبت مجزا اقامه می کرد . ائمه ی هدی (ع) نیز به همین سنت رسول الله (ص)، عمل می کردند . هیچ روایت معتبر شیعی ، خلاف این مطلب را گزارش نکرده است . این شیوه ی برگزاری نماز ، تا پایان عصر حضور ائمه ی شیعه ، از سوی اصحاب آنان مراعات می شد .

۲- در برابر کسانی که جمع بین دو نماز « ظهر و عصر » یا « مغرب و عشاء » را مطلقا جایز نمی دانستند و قائل به بطلان نماز آنانی بودند که نمازهای یاد شده را باهم می خواندند ، روایات معتبره ای در متون روایی معتبر اهل سنت و از ائمه ی هدی (ع) نقل شده است که « جواز جمع بین نمازهای یاد شده » را یادآوری می کنند .
البته عمده ی این روایات ، مربوط به « نماز در سفر یا در روز جمعه » یا به هنگام « اضطرار » است ، ولی در متون روایی شیعه ، انواع مختلفی از روایات وجود دارند که فقهای شیعه ، مبتنی بر آن ها ، به « جواز مطلق » فتوی داده اند .
روایات معتبره ای وجود دارند که « پیامبر خدا (ص) این کار را انجام داده است » و در ادامه ، عبارت « من غیر علة » بکار رفته است . برداشت فقهای شیعه از این عبارت ، این بوده ایت که « بدون علت مشخص و اضطرار » این کار صورت پذیرفته است هرچند احتمال دارد که مقصود این باشد که « بدون بیماری » به این کار اقدام کرده است . اگر مقصود از « علة » در این عبارت « بیماری » باشد ، نمی توان از آن « جواز مطلق جمع بین نماز ها » را برداشت کرد . البته اگر مقصود « علت » به مفهوم « علت و معلول » باشد ( که ظاهرا برداشت رایج همین است ) می توان « جواز مطلق » را برداشت کرد . هرچند این برداشت ، با توجه به معنی و مفهوم حقیقی علت ، باطل است ، چرا که « هیچ کار حکیمان بدون علت نیست » . نهایتا می توان چنین برداشت کرد که « علت آشکاری از نوع اضطرار و بیماری و سفر ، وجود نداشته است »
دسته ای دیگر از روایات ، با عبارت « هردو وقت داخل شده است » صریحا در مورد وقت نماز های ظهر و عصر و یا مغرب و عشاء اظهار نظر کرده اند . این روایات نیز معتبره اند و فقهای شیعه بر اساس آن ها به « جواز مطلق » فتوی داده اند .

۳- به گمان من ، وجه جمع بین روایات یاد شده « عدم بطلان جمع بین نماز های یومیه » در شرایط اضطراری و در برخی حالات خاص ( شبه اضطراری ) است . مقصود از « حالت شبه اضطراری » شرایطی است که همچون ؛ خستگی روحی یا جسمی ، امکان عدم حضور قلب ، احتمال فوت وقت نماز ، احتمال از دست رفتن فرصت نسبت به امور مورد نیاز آدمی از نظر جسمی یا روحی و امثال این ها است . بنا بر این ، در شرایط عادی ، جمع بین نماز های یومیه مطلوب شریعت محمدی (ص) نیست و اصطلاحا « مکروه » است و اگر نشانگر « استخفاف نماز » باشد ، جایز نیست

۴- تردیدی در « استحباب مؤکد خواندن نماز های پنجگانه در پنج وقت » بین فقهای شیعه وجود ندارد . اگر این کار عملی نمی شود ، ناشی از توهماتی است که برای آنان و پیروان ایشان پدید آمده است که اساسا هیچ ریشه ی علمی و فقهی ندارد بلکه مربوط به گرایش های فرهنگی اجتماعی است البته در پدید آمدن فرهنگ یاد شده ، فقهای شیعه نیز نقش داشته و دارند .

۵- تاریخ دقیق شروع این رویکرد اجتماعی ، خصوصا در نمازهای جماعت شیعه ( که هیچ دلیل قانع کننده ای جز « تفرقه » بین شیعه و سنی و تمایز آشکار آنان در مقام عمل ، نداشته و ندارد ) روشن نیست ولی دلایل اطمینان آوری وجود دارد که این رویکرد ، در عصر حضور ائمه ی هدی (ع) بین شیعیان رواج نداشته و بعد ها پدیدار شده است .

۶- در بین علمای معاصر شیعه ، افرادی بوده اند که نمازهای یاد شده را همچون علمای اهل سنت ، در پنج وقت اقامه کرده اند . مثلا در مسجد امام حسن عسکری (ع) در قم ، تا همین سال های اخیر ، مرحوم « فیض » به این روش اقامه ی جماعت می کرد و مورد احترام و استقبال مردم هم قرار گرفته بود .
بهانه جویی هایی که در مورد « عدم استقبال مردم و احساس مزاحمت » دیده می شود ، با رویکرد سایر مسلمانان در مجامع اهل سنت ( که اکثریت ۹۰ در صدی مسلمانان را تشکیل می دهند ) و استقبال آنان ، نقض می شود .

۷- با توجه به انگیزه ی سیاسی « تفرقه » و حرمت اکیده ی آن ( به نص قرآن ) و وجوب و لزوم « وحدت » بر اساس آیه ی کریمه ی « و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا » ، اقامه ی جماعت به شیوه ای که اهل سنت به آن می پردازند ، عقلا لازم است .
اما در مورد نماز های فردی ، بدون آنکه به رویکرد « تحریم و بطلان باهم خواندن نماز » دچار شویم ، ضرورت دارد که همه ی ما نمازهای فردی خود را نیز در پنج وقت اقامه کنیم تا اندک اندک به وضعیت طبیعی آن ( که در عصر حضور ائمه ی هدی (ع) دیده می شد ) برگردیم .

با آرزوی توفیق و سلامت و سعادت و سرور برای همه .

احمد قابل …………………  ۱  آذر ۱۳۸۴ ………………… مشهد

۱۰ نظر برای این مطلب

  1. موید باشید ان شاء الله ،اگر این طور باشد که “فویل للمصلین “که روا نبود استخفاف نماز

  2. تلاش های روشنگرانه تان ستایش برانگیز است.

  3. با سلام و خسته نباشید علاقمندم که یک سوال خصوصی در مورد خودم از شما بپرسم و پاسخ شما را در این خصوص بدانم لطفا اگر ممکن است آدرس ایمیل تان را بدهید یا هر روشی که من بتوانم با شما تماس بگیرم .بسیار ممنون میشوم .

  4. با سلام و روزبخیر . مجددا مزاحم شدم تا آدرس ایمیل خودم را در اختیارتان قرار دهم لطفا من را برای برقرار ارتباط با شما راهنمایی فرمایید بسیار خوشحال میشوم .

  5. در مورد ارتدادسوالی دارم. آیا آیه لا اکراه فی الدین دلیل محکمی بر رد حد ارتداد نیست وقتی این آیه را داریم آیا نیاز به مراجعه به روایات داریم.

  6. با سلام و شرمندگی .حضرت آقا عدم پاسخ شما را چه تلقی کنیم ؟‌ بنده سوالی دارم که بسیار علاقمندم نظر شما را در آن مورد بدانم زیرابرای تصمیم گیری زندگیم بسیار مفید میباشد بنابراین هر طور صلاح میدانید پاسخ دهید تا طرح مسئله نمایم .با تشکر و منتظرم .

  7. به نام خدا. آقای احمد قابل. سلام علیکم. ــ نظر شما درباره ی تورات و انجیل موجود در دنیا چیست؟ آیا حضرت عیسا قطعاْ انجیل مکتوب در اختیار داشته؟ آقای محمدهادی معرفت در گفت و گوی تلفنی به من گفت «کتاب» در «آتینا الکتاب» (در بحث مربوط به عیسا) مانند «کتب علیکم الصیام» است. طبق ایشان «کتاب عیسا» یعنی «شریعت عیسا». به هر حال نکته چیست که اگر عیسا کتاب مکتوب داشته با سرعت برق و باد از بین رفته؟ ــ موفق باشید. در نظریات شریفتان از گفت و گو و مشورت با افراد و آراء دیگر غافل نشوید. حتا اگر صددرصد مجتهد باشید. مگر مجتهد مجاز است بنشیند در اتاقش و با قوه ی اجتهاد خودش و با کتابهای در اختیار خودش نظرهای جدید مغایر با نظرهای متعارف بدهد؟ ــ با احترام. اگر جوابم را در وبلاگ خودم بدهید ممنون می شود.

  8. سلام. ممنون از نوشته هاتون. مساله وقت نمازها از ماه رمضان تا حالا همش فکر منو به خودش مشغول کرده و تا اونجایی هم که مثلا به عنوان نمونه در تفسیر المیزان گشتم به همین نتایج رسیدم ولی بازم دنبال جواب هستم. ممنون که این مطالب را نوشتید. در صورت امکان موارد بیشتر را هم مانند وقت دقیق نمازها، انتخاب بین جماعت و وقت فریضه و … بیان نمایید. در ضمن سری هم به کلبه من بزنید خوشحال می شوم و استفاده از نظرات شما کمک به روشنی راه ما. با اجازه لینک شما را هم در وبلاگم قرار می دهم.

  9. بنده از ۳۰ سال پیش نمازهایم را در پنج وقت جداگانه میخوانم. علت شروع نیز ان بود که قبل از انقلاب دستور العملی منسوب به امام خمینی در مورد خود سازی بویژه در میان دانشجویان مسلمان دست بدست میگشت که در آن به چند نکته اشاره شده بود: یکی خواندن نمازها در پنج وقت جدا، دیگری روزه های دوشنبه و پنجشنبه، دیگری هم خواندن دعاهای هر روز و بخصوص دعای روز سه شنبه بود.

  10. سلام علیکم
    سوال اینجانب در مورد پوشش موی زن هنگام زندگی در یک کشور غربی است؟